logo

Antisemitisme, of waar wij tegenwoordig veel van onze tijd aan besteden

10-05-2018 15:47

Een Ander Joods Geluid, opgericht in 2001, was nooit van plan zich te richten op antisemitisme. In 2001 leefde dit onderwerp niet, als iemand eraan refereerde was er óf sprake van een verdwaalde extreemrechtse malloot die iets bizars had gezegd, dan wel van een historische gebeurtenis, of een antisemitisch incident in een voormalig Sovjet-land.

Zeventien jaar later valt er ook voor EAJG niet aan dit onderwerp te ontkomen. Inmiddels is een standpuntbepaling over dit onderwerp een van onze kerntaken geworden. Voor EAJG gaat het hierbij om twee aspecten: het eerste is het betreurenswaardige fenomeen dat Joden worden gebruikt om moslims mee te slaan, en beschuldigingen van antisemitisme en antizionisme soms worden gebruikt om critici van Israël de mond te snoeren. Dit in de gaten houden en waar mogelijk aan de orde stellen – daar gaat veel tijd in zitten de laatste jaren. Lees wat wij hierover eerder schreven, zoals dit artikel uit december 2017, dit achtergrondartikel van Esther Verhaegh en dit artikel over de IHRA-definitie

Op Amsterdams niveau, op de stoep voor ons kantoor als het ware, geldt dit helaas ook. Wij hebben ons gemengd in het debat over de noodzakelijkheid van een apart akkoord dat partijen in de Amsterdamse gemeenteraad met elkaar in de aanloop van de raadsverkiezingen sloten om specifiek antisemitisme te bestrijden. Ook hierbij ging het wederom om de gehanteerde definitie en onze angst dat antisemitisme en kritiek op Israël aan elkaar gelijk worden gesteld. Een pagina met onze artikelen over het Joods Akkoord vindt u hier.

Meer lezen

Er wordt veel over antisemitisme beweerd, ook over de situatie in Nederland, maar niet iedereen spreekt vanuit ervaring of met kennis van zaken.

Wij raden twee goede Engelstalige bronnen aan om in een keer goed ingewerkt te raken. De eerste is The Holocaust, Israel and ‘the Jew’ van Evelien Gans en Remco Ensel, met medewerking van o.a. Annemarike Stremmelaar. Dit overzichtswerk verscheen in november 2016 en toendertijd schreven wij deze recensie. Het boek is online te downloaden. 

De tweede is een recent digitaal verschenen rapport van hoogleraar migratie Leo Lucassen en turkologe Annemarike Stremmelaar, hier te vinden. Op 17 mei vindt de officiële presentatie plaats van het onderzoek Antisemitism and Immigration in Western Europe Today: is there a connection? Findings and recommendations from a five-nation study. Deze studie werd in vijf landen verricht, in opdracht van de Berlijnse stichting Erinnerung Verantwortung Zukunft. Wetenschappers deden onderzoek in vijf West-Europese landen; België, Duitsland, Frankrijk, Nederland en het Verenigd Koninkrijk.

Lees hier een artikel van de auteurs over hun onderzoek, in NRC Handelsblad.

Recensie Antisemitism and Immigration in Western Europe Today

Het rapport over de situatie in Nederland van Leo Lucassen en Annemarike Stremmelaar is zeer de moeite waard, maar het lijdt helaas ook aan het euvel dat het niet geschreven is voor enkel de Nederlandse lezer, maar voor de Europese lezer. En van deze Europese lezer kan niet worden verwacht dat hij weet hoe onze maatschappij in elkaar zit, met onze ingewikkelde en elkaar overlappende migratiegeschiedenissen en diverse beleidsmaatregelen om migranten te rubriceren en vervolgens te integreren. Er wordt kortom veel achtergrondinformatie gegeven die sommige Nederlandse lezers al lang en breed bekend is.

Kernvraag die aan alle onderzoekers in de vijf onderzochte landen werd gesteld, was: heeft de komst van vluchtelingen vanaf 2011 het aantal antisemitische incidenten en de ernst van die incidenten beïnvloed? Voor Nederland is het antwoord in elk geval: nee. Dit wil niet zeggen dat er geen antisemitisme in Nederland bestaat of heeft bestaan, of dat antisemitische incidenten zomaar gebeuren, in het luchtledige, en dat er niets te zeggen is over mogelijke overeenkomsten tussen de plegers.

Nederland is volgens internationaal onderzoek dat de beide auteurs aanhalen, geen antisemitisch land. In vergelijking met andere landen in Europa leeft het antisemitisme amper. Voor zover Nederlanders (van diverse achtergrond) negatieve gevoelens over Joden koesteren, hebben deze te maken met de relatie die zij leggen tussen Joden en Israël, de vermeende loyaliteit van Joden met Israël en de verantwoordelijkheid die Joden in Nederland zouden hebben voor wat Israël doet.

Lucassen en Stremmelaar werken deze centrale stelling heel nauwgezet uit. Zij leggen het begin van de groei van het hedendaagse antisemitisme in 1999, aan de vooravond van de Tweede Intifada. De gebeurtenissen in Israël/Palestina in die tijd zorgen voor nieuwe deelnemers aan het debat: de (klein)kinderen uit Marokkaans-Nederlandse en Turks-Nederlandse gezinnen. Deze jongeren zetten hun betrokkenheid bij het lot van de Palestijnen om in antisemitisme gericht op Nederlandse Joden (schelden, bedreigingen) en Joodse instellingen (vernielingen, grafitti etc). Dit onderbouwen Lucassen en Stremmelaar met resultaten uit diverse onderzoeken.

Een aanrader is het hoofdstuk over Joodse percepties van antisemitisme. Het blijkt dat het aantal bij instanties als de politie en het CIDI gemelde incidenten van antisemitisme de facto aan het dalen is. Ook het aantal Joden dat naar Israël vertrekt, is al jaren stabiel. Er is een klein migratieoverschot van Israëli’s. Desondanks zeggen vele Nederlandse Joden, desgevraagd door onderzoekers, dat zij banger zijn dan vroeger voor antisemitisme en terreur. Dit vertaalt zich in berichten als zouden Joden op het punt staan naar Israël te vluchten en nieuw-aangekomen migranten uit het Midden-Oosten op het punt staan zich aan de Nederlandse Joden te vergrijpen. Dit is pertinent niet waar. 

In dit boeiende en leesbare rapport (lees het vooral!) staat nog een andere conclusie die het vermelden waard is: antisemitisme los je niet op met Holocaust-educatie. Lessen over de Holocaust zijn nuttig en belangrijk, maar om antisemitisme minder aantrekkelijk te maken is het veel verstandiger om lessen te geven over Joods leven nu. Jongeren meenemen naar Auschwitz is niet de oplossing, niet-Joodse jongeren en anderen in contact brengen met hun Joodse leeftijdgenoten werkt daarentegen wel.

Tenslotte. NRC Handelsblad publiceerde een serie artikelen over het antisemitisme in Europa. U vindt ze deels hieronder, over Frankrijk, Duitsland, UK, België, Spanje, Zweden en Polen en Hongarije. Ook de NRC-ombudsman liet van zich horen.