logo

Israël zegt geen sorry meer

27-06-2018 11:31

door Simcha de Vries 

Er was een tijd dat Israëlische politici werden ingedeeld in 'duiven' en 'haviken'. Yitzhak Rabin, Shimon Peres waren duiven, Benjamin Netanyahu, Ariël Sharon waren haviken. Het verschil tussen beide groepen was dat de ene zich meer zou richten op vrede en de andere  op veiligheid. Beide groepen vonden het wel belangrijk aan de buitenwereld duidelijk te maken dat vrede voor hun een belangrijk doel was,  alleen hoe die vrede te bereiken, daarin  verschilden ze van mening. Deze terminologie kom je in de huidige berichtgeving over Israël nog maar zelden tegen. Daarentegen is de lijst met ronduit racistische, anti-democratische en agressieve  uitlatingen van hedendaagse ministers als Benett, Shaket en Lieberman behoorlijk lang inmiddels. Israël gedraagt zich steeds meer als een eiland dat zich niks aantrekt van de wereld om zich heen, waarbij de enige belangrijke relatie nog die met de VS lijkt te zijn. De VS, die onder Trump, Israël een carte blanche lijken te geven om te doen en laten wat het wil. Dat Israël geen sorry meer zegt ondervond ook NRC-journalist Derk Walters. In 2017 moest hij na een maandenlange soap, waarvan de onderste steen waarschijnlijk nooit boven zal komen, Israël verlaten nadat zijn persvisum niet meer zou worden verlengd.  Het had er alle schijn van dat het ging om de inhoud van zijn berichtgeving. Over deze ervaring en de recente ontwikkelingen in Israël heeft hij nu een boek geschreven met de treffende titel Israël zegt geen sorry meer.

Gesprekken

Het boek begint niet zoals zo vaak met een gedetailleerde beschrijving van de geschiedenis sinds de oprichting van de staat Israël tot nu, maar gaat primair over recente ontwikkelingen die in Israël en de bezette gebieden plaatsvinden. Walters illustreert deze ontwikkelingen met de gesprekken die hij heeft gevoerd met verscheidene personen tijdens zijn correspondentschap. Een ene keer is dat een hoogleraar internationaal recht, een andere keer weer een kolonist of de succesvolle schrijver Nir Baram. Walters stelt zich als journalist zeker objectief op, maar dat betekent niet dat hij neutraliteit nastreeft. Hij deinst niet terug om bijvoorbeeld er op te wijzen dat er nog nooit iemand is geweest die een rapport van de organisatie Breaking the Silence op onjuistheden heeft kunnen betrappen en dat hij er daarom als journalist deze organisatie als een geloofwaardige bron ziet. Het was door deze vorm van objectiviteit dat Walters tijdens zijn correspondentschap door vooral 'twitterquerulanten' het label antisemiet kreeg opgeplakt.

Verdachtmakingen

Derk Walters is zelf het beste voorbeeld van de stelling dat Israël radicaal aan het veranderen is. Naast de kritiek die Walters kreeg op zijn werk was ook het werk van zijn vrouw, Anna Krijger, ook journalist, vaak het doelwit van verdachtmakingen. Dus je kunt zeggen dat Israël twee vliegen in een klap sloeg, toen ook zij noodgedwongen moest vertrekken na het niet verlengen van het persvisum van Walters. Het uitzetten van een NRC-journalist zou in de jaren negentig onvoorstelbaar zijn geweest, maar in het huidige Israël lijkt het inmiddels de normaalste zaak van de wereld. Het staat namelijk ook niet op zichzelf. Het kantelpunt lijkt te zijn 1 april 2011 als de New York Times een stuk van  Richard Goldstone plaatst. In het stuk trok de jurist zijn eigen bevindingen, in wat bekend staat als het Goldstonerapport, in twijfel. Het rapport betrof de United Nations Fact Finding Mission over de Gaza oorlog van 2008/09 en concludeerde dat (ook) Israël zich aan oorlogsmisdaden schuldig had gemaakt. Dit rapport was voor Israël PR-technisch gezien zeer problematisch. Richard Goldstone gold als een conservatieve Jood, met een sterke band met Israël. Dus kritiek van zijn hand was voor Israël moeilijk af te doen als bevooroordeeld of antisemitisch. Evenwel lukte het Israël dus toch om Goldstone zijn eigen bevindingen, zonder daar sterke argumenten voor te geven, in twijfel te laten trekken.

Kritische geesten

Hierna was het hek van de dam en werd ook het werk van andere juristen bemoeilijkt of simpelweg onmogelijk gemaakt. Vertegenwoordigers van mensenrechtenorganisaties komen steeds moeilijker of niet het land in. Vredesactivisten wereldwijd worden op een zwarte lijst gezet en mogen Israël niet meer in. Belangrijk om op te merken is dat deze acties, overduidelijk bedoeld om zoveel mogelijk kritische geesten uit het land te weren, steeds vaker Joden betreffen die zich kritisch opstellen ten aanzien van het beleid van Israël. Steeds vaker leidt dit tot openlijk verzet, zoals recent actrice Natalie Portman die weigerde een prijs in ontvangst te nemen omdat Bibi Netanyahu zou spreken op de ontvangstceremonie.

Deze anti-democratische ontwikkelingen gaan hand in hand met  met steeds meer extremistische opvattingen in de Israëlische samenleving. Deze extremistische opvattingen, veelvuldig in het boek besproken, zijn niet nieuw, maar terecht wijst Waltersop het feit dat ze steeds populairder en mainstream worden en zelfs doordringen tot in kabinetsbeleid. Dit zegt niet dat Walters geen oog heeft voor Palestijns terreur, zoals de aanvallen met messen of auto’s, maar hij probeert daarbij in gesprek met deskundigen de motieven van  daders van deze aanvallen te achterhalen.Ronduit verfrissend is het om te lezen hoe Walters niet vanuit een academische achtergrond of een persoonlijke emotionele band, maar vanuit het perspectief van een journalist met gezond verstand schrijft. Hij spreekt  met een verscheidenheid aan mensen en combineert dit met gedegen bronnenonderzoek om zich zo een zo compleet mogelijk beeld van de situatie te vormen.

Recensie

Deze benadering wordt in de recensie van Els van Diggele, geplaatst in de NRC van 22 juni jl., juist gepresenteerd als het grote minpunt van het boek. In deze recensie die vooral als doel lijkt te hebben zichzelf als de grote expert neer te zetten, betoogt zij dat de antidemocratische ontwikkelingen in Israël juist het toppunt van democratie inhouden, omdat mensen vervolgens de gang naar de rechter moeten maken. Een gedachtegang die moeilijk te volgen is en er vanuit gaat dat het Israëlische rechtssysteem immuum is voor de veranderende politieke situatie. Dat er bijvoorbeeld bergen rechtsvergelijkend onderzoek  bestaan naar de eerlijkheid van het Israëlische rechtssysteem, laat Van Diggele onbesproken. De consensus luidt inmiddels dat voor een Israëlier zijn afkomst van doorslaggevend belang is bij de straftoemeting.

Derek Walters beschrijft belangrijke ontwikkelingen in Israël, die nog te vaak niet hun weg in de Nederlandse media vinden. Het is daarom een aanrader voor iederen die zich eens wil verdiepen in de huidige politieke situatie.

Klik hier om Israël zegt geen sorry meer van Derk Walters online te bestellen.