logo

In memoriam Henri Veldhuis

03-08-2018 10:56

Hoewel Henri Veldhuis geen deel uitmaakte van EAJG, pasten zijn opvattingen over wat er gaande is in Israël/Palestina daar in veel opzichten wonderwel bij. Recente postings op zijn website getuigen ervan. Een bijdrage over Ahed Tamimi; het verslag van een boekpresentatie door Anna Krijger van haar Israëlboek Hipsters, Baarden, Martelaren. Dat was een van Henri’s kwaliteiten, verslag doen van bijeenkomsten gewijd aan Israël-Palestina, die hij voorzag van commentaar en van zijn eigen foto’s.

Maar zie ook deze tekst van zijn hand, van weer een ander boek dat zijn aandacht had getrokken, en waarin hij zichzelf herkende. "Er is helaas wel een barst gekomen in het mooie beeld wat ik van Israël had", zo citeerde Henri zijn collega en stadgenoot Henk Fonteyn in diens nieuwe boek Evangelisch Eindtijdgeloof en Heibel in het heilige Land, dat hij van harte aanbeveelde. Henk Fonteyn vertelt hoe hij in zijn jonge jaren (zoals veel andere christenen) gegrepen was door de nieuwe staat Israël als vervulling van eeuwenoude bijbelse profetieën. Het lot van de Palestijnen bleef daarbij buiten beeld. Geleidelijk aan kwam hij tot andere inzichten en ook tot een andere bijbelopvatting. De rauwe werkelijkheid van de Israëlische bezetting ervoer hij in alle hevigheid als mensenrechtactivist op de Westeliike Jordaanoever. Hij was daar verscheidenen maanden als vrijwilliger in het kader van het EAPPI-programma van de Wereldraad van Kerken. Deze woorden kunnen ook dienen als zelfportret van Henri Veldhuis zelf. 

Zelf was Henri in 2012 de auteur van een brochure van veertig pagina’s, getiteld De Muur is afgebroken, een publicatie van Vrienden van Sabeel Nederland die ik op mijn beurt iedereen van harte kan aanbevelen. De brochure verraadt, in al zijn beknoptheid, zijn theologische geleerdheid en zijn Bijbelkennis, zijn oog voor woord en tekst en voor details - en de onafhankelijkheid van zijn denken. Hij maakt op theologische gronden korte metten met de in protestantse en religieus-joodse kringen zo populaire landbelofte: het idee dat G’d het gebied tussen Middellandse Zee en Jordaan "aan de joden zou hebben beloofd", een belofte die ad absurdum wordt misbruikt om het Israëlische optreden te 'rechtvaardigen'. Voor mij als tot op het bot seculiere jood is de 'landbelofte' sowieso een absurde claim. Zou G’d, zo hij al bestaat, werkelijk de nationale aspiraties van het ene volk verkiezen boven die van een ander? Heeft iemand G’d daarover gesproken, of is dit alles van vooringenomenheid getuigende interpreatie? En zo ja, waarom zouden de Palestijnen zich iets gelegen moeten laten liggen aan de G’d van het joodse volk? Maar die overwegingen nemen niet weg, dat het plezierig is te zien dat Henri de landbelofte juist op theologische gronden onhoudbaar vond. In zijn woorden:

Zoals Israël primair geen etnisch volk is door bloedverwantschap, is het land geen bezit dat Israël zich op etnische gronden kan toe-eigenen. De God van Israël is geen God van ‘bloed en bodem’. Hij schept zelf een volk van de Thora, en Hij belooft een land waar het uit die Thora kan leven. Bovendien worden de grenzen van dat land heel wisselend beschreven in de bijbel. Over zulke grenzen werd en wordt veel gestreden, maar de landbelofte betekent juist dat ‘het beloofde land’ dáár kan zijn waar geleefd wordt uit de Thora. Nationalistische claims op dat land kunnen daarom niet worden gelegd.

Zijn kritische en principiële stellingname tegenover de Israëlische Palestinapolitiek en zijn solidariteit met de Palestijnse zaak, hebben Henri geschaad in zijn loopbaan. Concessies aan zijn standpunten om zijn aanzien en loopbaan te sauveren, heeft hij nooit gedaan. Hier openbaart zich de rechtzinnige kant van de protestantse dominee, niet in de vorm van een krampachtige vasthouden aan het woord der vaderen, maar de onverschrokken rechtzinnigheid van degene die uit overtuiging recht en  rechtvaardigheid wil dienen. Dat die onverschrokkenheid hem geschaad heeft, mogen de protestantse bestuurderen zich aanrekenen, temeer omdat ik persoonlijk Henri in de loop der jaren heb leren kennen als iemand met een hart, groot genoeg voor Palestijnen en Israëli’s beide. Want zoals dat gaat: hij nuanceerde en verzachtte juist mijn kritische opstelling tegenover de Israëlische politiek, op een niet polemische, maar pastorale en met argumenten onderlegde wijze, die tot luisteren dwong.

Met het verscheiden van Henri Veldhuis verliest de protestantse kerk een geleerde theoloog en bijbelkenner die een leidende positie niet gegund is geweest; de christen-zionisten een tegenstrever van formaat; de Palestijnen en de Palestina-beweging in Nederland een gedreven pleitbezorger; de joden een man die altijd ook leefde vanuit liefde voor ‘Israël’; zijn omgeving iemand die zich altijd pastoraal betrokken toonde bij zijn medemensen; de Rights Forum een scherpe bestuurder en penningmeester; EAJG een sympathisant op afstand - die moeilijk te vervangen is. Wij allen verliezen een chroniqueur van de publieke discussie over Israël-Palestina, die ondanks zijn intense betrokkenheid zijn boosheid wist te beheersen en een voorbeeldige en milde distantie wist te houden van wat hij als extreme standpunten beschouwde. 

Jaap Hamburger vz. Een Ander Joods Geluid