logo

In memoriam Evelien Gans

08-08-2018 14:16

Formeel was Evelien niet bij onze organisatie betrokken. Ook was ze het niet met alle uitingen van EAJG of met aan EAJG verbonden personen eens. Inhoudelijk stond ze echter in beslissende opzichten dicht bij EAJG, bovendien heeft zij richtingwijzende bijdragen geleverd op voor EAJG relevante terreinen.

Al in een vroeg stadium heeft zij zich ingezet voor een rechtvaardige(re) oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict. Eind jaren ’80, begin jaren ’90 was ze actief in de Joods-Palestijnse Dialoog en betrokken bij Vrouwen in het Zwart. Ook was ze één van de kernfiguren in de kritisch-progressieve Joodse groep Blanes. Toen Israël begin jaren ’90 de Palestijnse opstelling tijdens de Eerste Golfoorlog misbruikte als de zoveelste goedkope uitvlucht om toch vooral niet met de PLO te praten, ging Evelien met een een aantal anderen dag en nacht voor de Israëlische ambassade in Den Haag protesteren.

Op grond van haar vertrouwdheid met de Joodse geschiedenis had Evelien diepgaand begrip voor Israëls bestaansgronden en stond vierkant achter Israëls bestaansrecht. Tegelijkertijd verfoeide zij het Israëlische bezettings- en onderdrukkingsbeleid hartgrondig. Ze hekelde Israëls ‘vrienden’ die Israëls wandaden goedpraten, alle terechte kritiek brandmerken als antisemitisme en zich daardoor medeplichtig maken. Tegelijk keerde ze zich onomwonden tegen activisten die Israël en het zionisme demoniseren en als zo ongeveer het belangrijkste kwaad op aarde afschilderen. Met haar analyses van de ‘fatale driehoek’ van antisemitisme, antizionisme en Israëlkritiek heeft ze een belangrijke bijdrage geleverd tot het ontrafelen van het vaak zo onzuivere debat rond Israël. Naar het zich laat aanzien zal deze bijdrage in de toekomst alleen maar nog belangrijker worden.

Wat het moderne antisemitisme betreft stelde ze zich realistisch en waakzaam op. Ze hamerde op de noodzaak zowel het alarmisme als de ontkenning te vermijden. Ze wees op de Shoah en op de Staat Israël als nieuwe, naoorlogse ‘aanhechtingspunten’ voor antisemitisme. Zie hierover ook de op de EAJG website op 23 augustus 2017 verschenen boekbespreking van Remco Ensel en Evelien Gans (red.): The Holocaust, Israel and ‘the Jew’. Histories of Antisemitism in Postwar Dutch Society. Ook verkende zij de verbanden, overeenkomsten en verschillen tussen antisemitisme, islamofobie en andere vormen van groepshaat en discriminatie.

De positie van de Joden in het moderne Nederland (en Europa), de verhouding tussen Joden en niet-Joden, alsmede de veelvormige geschiedenis van het antisemitisme stonden in het middelpunt van haar belangstelling als mens, als publicist en als wetenschapper. Feilloos legde ze de vinger op de vaak ongemakkelijke werkelijkheid onder de oppervlakte. Haar in 1994 verschenen polemische essay Gojse nijd & Joods narcisme bevat al de kiemen van haar benadering in haar latere, omvangrijke wetenschappelijke oeuvre.
Evelien was allerminst op zoek naar conflicten. Ze ging ze echter ook zeker niet uit de weg. Vanuit haar eigen Joodse achtergrond, vanuit haar gevoel voor rechtvaardigheid ging zij ontkenning, onoprechtheid en discriminatie te lijf. Ze was daarbij zeker niet bang gevestigde ‘heilige koeien’ - ook die van het ‘progressieve’ soort - krachtig bij de horens te vatten.
Moedig, strijdbaar, integer, intens.

András Krahl namens Bestuur, staf en Comité van Aanbeveling