logo

Het Midden-Oosten Vredesproces (MOVP)

De afgelopen decennia zijn er diverse vredesvoorstellen geweest en vredesprocessen gevoerd om tot een duurzame oplossing van het conflict in de regio te komen. Deze hebben echter tot op heden niet geleid tot een beëindiging van Israëls bezetting van de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en van de Golanhoogte. Ook is er nog geen sprake van een normalisatie van de relaties tussen de Arabische wereld en Israël. Dit betekent niet dat er geen stappen zijn gezet; zo zijn er vredesovereenkomsten gesloten tussen zowel Israël en Egypte als tussen Israël en Jordanië. Ook zijn er verschillende ‘particuliere’ voorstellen gelanceerd die het komen tot een rechtvaardige vrede voorstaan, zoals het Geneva Initiative en het vredesplan van de Arabische Liga. Deze hebben echter nog niet tot iets concreets geleid.

In het begin van de jaren ’90 werden tussen Israël en de Palestijnen de Oslo-akkoorden gesloten. Deze akkoorden voorzagen in een kader waarbinnen er naar een oplossing van het conflict zou worden toegewerkt. Op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook werd een Palestijnse Autoriteit gecreëerd, de beide partijen erkenden elkaar (de Palestine Liberation Organization, de PLO, erkende Israël, en Israël erkende de PLO als vertegenwoordiger van het Palestijnse volk) en er werden afspraken gemaakt over onder meer zelfbestuur. Veel belangrijke vraagstukken werden echter op de langere termijn geschoven, zoals de status van Jeruzalem, het Palestijnse vluchtelingenprobleem en de Israëlische nederzettingen op bezet Palestijns gebied. Het plan was deze vraagstukken in latere akkoorden verder uit te werken en op te lossen.

De Oslo-akkoorden hebben niet geleid tot een volledig Palestijns zelfbestuur binnen de vijf jaar die daarvoor was afgesproken. Daarentegen versnelde Israël de bouw van nederzettingen in bezet gebied. Palestijnse fracties als Hamas pleegden in de jaren die volgden regelmatig aanslagen binnen Israël. In 1995 werd de Israëlische premier Jitschak Rabin, een van de drijvende krachten achter de Oslo-akkoorden, door een joodse rechts-extremist vermoord. Het uitblijven van concrete vooruitgang binnen het vredesproces leidde tot frustraties aan beide zijden, zeker aan Palestijnse zijde door het uitblijven van daadwerkelijke zelfbestuur. De Tweede Intifada en de wijze hoe Israël daarop reageerde maakten definitief een einde aan het proces dat met de Oslo-akkoorden was ingezet.

Later kwam er (terechte) kritiek op de Oslo-akkoorden. Door het instellen van een Palestijnse Autoriteit kon Israël zich ontrekken aan de verantwoordelijkheid die zij had als bezettende macht voor de situatie in bezet gebied. De financiële last van het oprichten en in stand houden van de Palestijnse Autoriteit en van het herstellen van de regelmatig door Israël veroorzaakte schade aan de Palestijnse infrastructuur en economie kwam geheel op de schouders van de internationale gemeenschap te liggen. Dit terwijl Israël kon blijven profiteren van haar nederzettingenpolitiek. De centrale thema’s in het vredesproces, zoals Jeruzalem en de Israëlische nederzettingen, konden op de lange baan worden geschoven, terwijl de ontwikkelingen ‘op de grond’ doorgingen, zoals de uitbreiding van de nederzettingen - ontwikkelingen die de feitelijke mogelijkheden van een echte oplossing alleen maar verkleinden.

Na de Oslo-akkoorden is nog een aantal pogingen ondernomen om te komen tot een echt vredesproces. De onderhandelingen in Camp David in 2000, waarbij de centrale thema’s (zoals Jeruzalem en het Palestijnse recht op terugkeer) op de agenda stonden, mislukten echter, niet alleen en niet in de eerste plaats - zoals in eerste instantie geclaimd werd - door het optreden van Arafat, maar, zoals later zou blijken, door de opstelling van zowel Palestijnse als Israëlische én Amerikaanse zijde. Na de onderhandelingen in Camp David zijn er in de jaren daarna nog verschillende vredespogingen gedaan. De belangrijkste daarvan was de ‘Routekaart voor Vrede’ met als hoofdrolspeler het Kwartet (de VS, de EU, de VN en Rusland), maar ook dit voorstel heeft niet tot concrete resultaten geleid.

Door de uitbreiding van de Israëlische nederzettingen en de bouw van de Muur op bezet Palestijns gebied is het perspectief op een onafhankelijke, levensvatbare en territoriaal-aaneengesloten Palestijnse staat naast Israël inmiddels een stuk kleiner geworden.

Een Ander Joods Geluid is van mening dat het vredesproces tot nu toe steeds is mislukt, omdat Israël als bezettende en sterkste partij weigert concrete stappen te zetten die kunnen leiden tot een opheffing van de bezetting en de vorming van een echte Palestijnse staat. Het lijkt erop alsof Israël ook geen belang heeft bij een beëindiging van de huidige situatie en deze ook steeds bestendigt door bij nieuwe onderhandelingen een eerste stap van de Palestijnen te eisen en door hen nieuwe en onvervulbare voorwaarden op te leggen, wat ten onrechte suggereert dat de Palestijnen de machtigste partij in het conflict zijn en de belangrijkste veroorzaker ervan.

Een Ander Joods Geluid steunt daarom een allesomvattend vredesproces, waarbinnen een actieve rol is weggelegd voor de internationale gemeenschap en met een meer prominente rol voor de Europese Unie. De internationale gemeenschap moet de strijdende partijen dwingen om met elkaar om tafel te gaan zitten en moet bereid zijn Israël onder druk te zetten om de bezetting en zijn nederzettingenpolitiek op te geven. Die druk kan ook de EU uitoefenen, gegeven de ook voor Israël belangrijke (handels)relaties met Europa. Aan Palestijnse zijde moet er gewerkt worden aan herstel van de Palestijnse eenheid en versterking van zijn interne democratie en externe legitimiteit. Ook daarin speelt de internationale gemeenschap een belangrijke rol, daar waar zij eerdere pogingen om een democratisch proces in Palestina op gang te brengen in de kiem heeft gesmoord door de uitkomst van de democratische verkiezingen in 2006 niet te erkennen en een boycot in te stellen. 

Verdere documentatie:

  • Geneva Initiative, 2003: een gemengd Israëlisch-Palestijns vredesinitiatief dat tot stand is gekomen in Zwitserland
  • Arab Peace Initiative, 2002: de Engelse vertaling van het Arabische vredesvoorstel
  • Oslo-akkoorden, 1993: Declaration of Principles / BBC, de tekst van de Oslo-akkoorden in 1993