logo

Blog: Ruth Gavinson en de zoektocht naar mijn eigen geluid

04-07-2011 15:42

In het kader van de zoektocht naar mijn ‘eigen’ geluid bezocht ik afgelopen dinsdag de lezing Patriotism And The Jewish State. De lezing werd gegeven door professor Ruth Gavinson van de Hebrew University in Israël. Ik had expres van te voren niets over haar achtergrond en opvattingen gelezen zodat ik zonder vooroordelen naar haar verhaal kon luisteren.

Kan een Joodse staat democratisch zijn?

Gavinson begon met een interessante inleiding over het verschil tussen een civic state (civiele staat) en een national state. Het verschil tussen de twee volgens Gavinson is dat de eerste een neutrale staat tracht te zijn, de som van al haar burgers, terwijl de tweede een staat betreft met een zekere dominante etnische en/of culturele identiteit. De civic state is meer een concept dan een realiteit want onze huidige maatschappij kent geen neutrale staat. Elke moderne natiestaat heeft een dominante culturele identiteit die wordt gepresenteerd als de zogenaamde nationale identiteit.

Israël is overduidelijk geen neutrale staat. De staat leent zijn bestaansrecht aan het feit dat het de enige staat ter wereld is met een Joodse nationale identiteit. Gavinson stelde in haar lezing vervolgens de vraag centraal of een staat zowel Joods als democratisch kan zijn? In andere woorden: kan een staat met een diversiteit aan burgers een uitgesproken culturele identiteit hebben, maar tegelijkertijd wel de rechten van al haar inwoners waarborgen? Hypothetisch gezien is dat uiteraard mogelijk, een democratische staat respecteert de stem van de meerderheid, maar beschermt tegelijkertijd haar minderheden. In een democratie corrigeert de rechtsorde de stem van de meerderheid wanneer deze een bedreiging vormt voor de minderheid. Discriminatie is dus antidemocratisch.

Israël is een democratische staat!

Tot zover de hypothese, want de avond werd pas spannend toen Gavinson met volle overtuiging stelde dat Israël ook daadwerkelijk een democratische staat is. Ze onderbouwde deze stelling onder meer met het feit dat minderheden worden vertegenwoordigd in het Israëlisch politieke bestel, dat Arabisch erkend wordt als een officiële taal en dat private grond in Israël eerlijk verdeeld wordt tussen Israëlische en Arabische burgers. Ikzelf had nog wel tien andere democratische feitjes over Israël er bij kunnen opstampen of een tegenargument op ieder punt van Gavinson kunnen formuleren, maar dat is niet het doel van dit stuk.

Deze blog dient niet voor een uitgebreide discussie of Israël wel of niet een democratische staat is. Die discussie is zeer complex en heeft wat mij betreft meer te maken met het failliet van het begrip zelf, dan dat het specifiek een Israëlische casus betreft. In de ‘Democracy Index’ wordt Israel geïndiceerd als een ‘flawed democracy’ net onder Botswana en Taiwan, maar boven Hongarije en Brazilië. Nederland wordt gelabeld, met 26 andere staten, als een ‘full democracy’. Deze ranking geeft aan hoe weinig landen zichzelf een volwaardige democratie mogen noemen, maar tegelijkertijd ook de zwakte van het begrip, aangezien op elk van deze 26 landen nog heel wat valt op en aan te merken als het gaat om gelijke rechten voor minderheden. Ik noem het recht op ritueel slachten.

De bezetting buiten beschouwing gelaten

Wat ik meer interessant vind voor deze blog was de transformatie die bij Gavinson zelf plaats vond tijdens haar lezing, Wat begon als een wetenschappelijk en genuanceerd verhaal ontaarde, mijns inziens, in een persoonlijke en emotionele verdediging van Israël en Israëlische politiek. Zeker, het hielp het niveau van de discussie niet dat iemand uit het publiek Israël met China en de Sovjet-Unie onder Stalin vergeleek, maar opvallend was dat toen Gavinson Israel als democratie wilde verdedigen haar betoog zwak en vooral met arbitraire feiten werd onderbouwd. Geconfronteerd met de bezetting zei Gavinson het volgende: Jazeker, Israël is niet vrij van discriminatie. Zaken als dé geschiedenis en hét conflict lagen ingewikkeld, maar dat veranderde niets aan het feit dat Israël een democratische staat was.

‘De geschiedenis’ en ‘het conflict’ kregen duidelijk geen plaats in Gavinson haar verhaal. Opmerkelijk aangezien het natuurlijk juist deze factoren zijn die het democratisch imago van Israel zwaar problematiseren. Ik merkte dat ik wat teleurgesteld de zaal na afloop verliet. Tijdens de lezing had ik me opeens bedacht dat dit de eerste keer was dat ik een wetenschappelijke en intellectuele (hedendaagse) zionist aan het woord hoorde. Iemand met wiens redeneringen ik een heel stuk meekwam en mij zelfs nieuwe inzichten verschaften. Maar helaas bleek ook weer ditmaal dat een discussie over Israël nooit gevrijwaard blijft van emotie, eenzijdige beeldvorming en tunnelvisie. De zoektocht gaat door……………….

Mirthe Frese (26) woont in Amsterdam en is programmamaakster.