logo

Blog: Kunst en cultuur als wapens in de strijd

01-08-2011 14:01

In de aanloop naar een festival dat ik voor mijn werk organiseer over hedendaagse kunst en cultuur uit het Midden Oosten reist de vraag op of we ook Israëlische kunstenaars en producties moeten programmeren. Dit lijkt niet geheel voor de hand liggend aangezien het thema van het festival, de relatie tussen de rol van kunst en de Arabische Lente, niet direct op Israël van toepassing lijkt. Echter, wanneer je dit thema iets breder trekt en de stelling inneemt dat kunst geldt als een van de meest belangrijke krachten achter maatschappelijke en politieke verandering, dan is Israël wel meteen een interessante factor voor het festival. Want wat is de maatschappelijke functie van kunst in Israel of kunst uit Israël en hoe verhoudt deze zich tot het conflict?

Ik stel aan de medeorganisatoren voor om tijdens het festival een discussie te organiseren over de dilemma’s rondom een culturele boycot ten aanzien van Israël; kunst als politiek wapen. Een discussie met kunstenaars die niet wordt gekaapt door pro-Israël of pro-Palestina organisaties. Een gesprek tussen kunstenaars uit Israël, Egypte, Syrië, de Palestijnse gebieden, Libanon etc. Een discussie waarin een Libanese zangeres tegen een Israëlische danser haar terughoudendheid over eventuele samenwerking onder woorden kan brengen en waar die Israëlische danser dan weer kan vertellen over de productie die hij samen met Palestijnse en Israëlische collega’s maakte. Een discussie op de neutrale grond van Amsterdam waar een weekend lang kunstenaars en artiesten hebben getoond hoe zij met hun eigenzinnige en onorthodoxe manier van denken, door middel van hun kunst, een afwijkend geluid ten gehore brengen. Welke logica schuilt er achter de oproep dit soort mensen te boycotten of een bevolking deze kunst en performances te onthouden?

Als reactie op mijn voorstel merkt een van de partners op dat een grote mate van voorzichtigheid in acht moet worden genomen wanneer je kunstenaars uit Syrië en Iran samen met Israëliërs op een festival programmeert. Vaak haken ze van te voren af, of wanneer ze tijdens het festival hiermee worden geconfronteerd ontstaan er enorme spanningen. Kunstenaars uit Libanon, Syrië of Iran lopen namelijk grote kans bij thuiskomst keihard te worden afgerekend op deze bijdrage aan de ‘normalisatie’ van Israel. Het verbod op ‘normalisatie’ is de angst voor de ontmanteling van het gefabriceerde monster. De angst dat men er achter komt dat in Israel ook mensen wonen die een andere mening ten gehore brengen dan die van de zionistische havik. Dat het gewoon mensen zijn waar je een drankje mee kan drinken en die misschien wel net zo veel van moderne dans houden als jij.

Het laatste dat je als festival organisatie wilt is je gasten in gevaar brengen. Je hoeft de kranten maar open te slaan om te weten dat de huidige regimes in Iran en Syrië zonder enige terughoudendheid hun eigen burgers terroriseren wanneer deze een afwijkend geluid laten horen. Tot voor kort gold deze realiteit als een van de voorbeelden die door pro-Israëlische partijen werd aangehaald om de morele en democratische superioriteit van de Israëlische staat, in relatie tot haar buurlanden te onderstrepen. In Israel staat het kunstenaars en activisten toch immers vrij om tegen de staat te ageren?! Hoe pijnlijk dat met mijn discussieavond over een culturele boycot van Israel ik sinds kort niet alleen de Arabische deelnemers in gevaar breng, maar ook de Israëlische kunstenaars hiermee het risico lopen door hun eigen staat aangeklaagd en vervolgd te worden!

Mirthe Frese (26) woont in Amsterdam en is programmamaakster