logo

Blog: Het recht op het hebben van een keus

18-10-2011 12:06

Toen ik jaren geleden door Australië backpackte kwam ik een keer in een hostel terecht waar bijna alleen maar Israëli's zaten. In de gemeenschappelijke keuken werd uitsluitend Hebreeuws gesproken, of geschreeuwd kan ik beter zeggen, en mijn aanwezigheid werd volledig genegeerd. De enige woorden die tot mij werden gericht waren: 'give me fork'. Twee dagen later vertrok ik naar een ander hostel omdat ik me niet erg op mijn gemak en welkom voelde. Ik ging er vanuit dat ik bij toeval een vervelende groep vrienden had getroffen, maar toen ik mijn ervaring deelde met andere reizigers bleek 'de asociale Israëlische backpacker' een fenomeen te zijn. Signalement: zeer luidruchtig, asociaal en trekt alleen maar met andere Israëli's op, het liefst in een zo groot mogelijke groep. Iemand wist mij zelfs te vertellen dat in India sommige hostels bordjes voor de deur hadden met daarop geschreven 'verboden voor Israëli's'. Dat vond ik een vrij ziek verhaal aangezien ze me nogal deden denken aan een ander 'verboden voor' bordje van ruim een halve eeuw daarvoor. Maar toen ik laatst bij toeval de documentaire Flipping Out zag van de Israëlische regisseur Yoav Shamir begreep ik wel dat de Israëlische backpacker in India nog wel een ander verhaal is dan de luidruchtige en eenkennige Israëli's die ik tijdens mijn reis was tegengekomen.

Flipping Out

In Flipping Out zien we hoe op verschillende plekken in India Israëlische enclaves zijn ontstaan waar jonge Israëli's als een soort van gesegregeerde minigemeenschap hun dagen, weken, maanden vullen met 24/7 blowen, snuiven, slikken, roken en god weet niet wat. Van de 20.000 Israëlische jongeren die jaarlijks naar India afreizen gebruikt 90%. Jaarlijks slaan er in India zo'n 2.000 jongeren volledig door en belanden in een psychose. In de documentaire is te zien hoe verschillende Israëlische opvanghuizen (religieus en seculier) ter plekke hulp proberen te bieden aan jongeren die totaal het contact met zichzelf en de realiteit lijken te zijn verloren. De Israëlische backpacker is natuurlijke ook niet zomaar een backpacker; stuk voor stuk zijn het jongens en meisjes die net drie jaar verplicht in dienst hebben gezeten voor het Israëlisch leger. Na afloop krijgen ze een zak geld mee om uit het zicht van de Israëlische samenleving hun ervaringen te verwerken.

Shamir legt in zijn film een duidelijk verband tussen het overmatig drugsgebruik en de recente ervaringen van de jongeren in het leger. Een ex-militair die al zes jaar in India woont omschrijft deze drugsenclaves als 'border land', een moreel grijs gebied waar men zich op de rand van gekte begeeft; oorlogsgebied met andere woorden. En ook al is de waanzin van wat ze hebben meegemaakt overduidelijk in de lege blikken van de geïnterviewde ex-soldaten te zien, zijzelf zijn zich daar nog amper van bewust. Opvallend is dat het merendeel van de jongeren die in de documentaire wordt geïnterviewd juist allemaal hun dienstplicht als een geweldige tijd roemen, 'ik ben er een man geworden' vertelt een jongen. Ook wordt continu door de jongeren Israël en hun Israëlische identiteit verheerlijkt. Deze contradictie - jonge mensen die duidelijk het slachtoffer zijn van een systeem, maar het system zelf verheerlijken - werd voor mij meer begrijpelijk nadat ik een lezing van Israëlisch auteur Rela Mazali had bezocht over Israël als gemilitariseerde samenleving tijdens het seminar 'Conscripted Realities', georganiseerd door gate48 - Platform voor Kritische Israëli's in Nederland.

Mazali sprak over twee fenomenen kenmerkend voor een gemilitariseerde samenleving die mij hielpen het gedrag van de Israëlische jongeren beter te begrijpen. Mensen in een gemilitariseerde samenleving moeten a. geloven dat de groep waarvan zij deel uitmaakt superieur is; b. het gevoel hebben dat ze geen andere keus hebben dan in oorlog te zijn met de ander. Wanneer een samenleving van haar bevolking vraagt haar zoons en dochters op te offeren in het belang van het voortbestaan van de groep, moet het gevoel dat er geen alternatief is dominant aanwezig zijn. Mazali liet zien hoe al van jongs af aan het leger, de militair en geweld worden verheerlijkt in het leven van het opgroeiende kind. Tijdens hun jeugd worden Israëlische kinderen mentaal maar ook fysiek klaargestoomd voor het leger. Dienstplicht weigeren wordt door de maatschappij gezien als verwerpelijk en degene die toch deze keus maken worden beschouwd als sociale paria's. Voor de overgrote meerderheid voelt het dus alsof er geen keus en alternatief is dan je taak als militair te vervullen. Het superioriteitsgevoel dat er al van jongs af aan bij Israëli's wordt ingeramd, als zijnde het uitverkoren volk, dient mede opdat jongens en meisjes hun gedrag en hun daden tijdens hun dienstjaren kunnen legitimeren. 'Ik heb het recht anderen te kleineren en te onderdrukken omdat zij minder waard zijn dan ik.'

Klein lichtpuntje 

Flipping Out toont op zeer indringende wijze de vruchten van een gemilitariseerde en daarmee in mijn ogen gebrainwashte samenleving. Als je je hoop moet vestigen op de nieuwe generatie Israëli's geportretteerd in deze film ziet het er heel somber uit. Daarom zie ik de recente massaprotesten in Israël als een klein lichtpuntje, mensen die op de barricade staan en het recht eisen op een andere keus, dat zijn de mensen die ook geloven in een alternatief. Een alternatief voor de kuil waar Israël zich steeds dieper en dieper in lijkt te graven.

Mirthe Frese (27) woont in Amsterdam en is programmamaakster