logo

Blog: International Holocaust Remembrance Day

27-01-2014 08:58

27 januari is International Holocaust Remembrance Day, een herdenkingsdag ingesteld door de Verenigde Naties, in november 2005. Op 27 januari 1945 bevrijdden Sovjet-Russische troepen Auschwitz-Birkenau, het oord dat sindsdien synoniem met en symbool is geworden voor mensenverachting. 27 januari, een datum die ons daaraan herinneren moet, herinnering die ons voor herhaling behoeden moet. Dat nu is helaas een illusie gebleken: mensenverachting heeft sedert die dag in januari 1945 nog ontelbaar vele andere namen en gezichten gekregen, op alle continenten. Ik noem vier van die namen, bijna willekeurig: The Killing Fields (Cambodja), Rwanda, Hutu’s en Tutsi’s, de Joegoslavische burgeroorlog, de Syrische burgeroorlog,  Yarmouk en Homs en Aleppo. Moeten we daarom maar cynisch zijn over International Holocaust Remembrance Day? Als van ‘nooit meer Auschwitz’ toch geen sprake is, waarom dan doen alsof er lessen geleerd zijn?

Mij dunkt dat cynisme geen soelaas biedt, om twee redenen: zo’n dag van herdenken bevestigt andermaal de norm: het is niet ‘gewoon’ om mensen en masse om te brengen, ook al gebeurt het nog immer. Niet gewoon, maar te verwerpen! Zonder normstelling zouden we zelfs dat niet meer kunnen zeggen, en dat zou pas echt cynisme zijn, in mijn ogen. Stilzwijgend onrecht laten passeren, omdat we moedeloos geworden zijn, en ontgoocheld? Aan onrecht een vorm van onverschilligheid toevoegen? Hoe eenzaam en verlaten zullen de gedupeerden zich daaronder voelen? En een tweede reden is deze: een dag van herdenken geeft verbondenheid, ‘gezamenlijkheid’. Er schuilt troost of tenminste bemoediging in, te weten niet de enige te zijn die stilstaat bij onrecht en schande.

En nu een tegenwerping: één dag herdenken, 364 dagen vergeten, is dat niet al te makkelijk? Een aflaat? Ja, dat is het. Daarom: laat het elke dag enkele seconden Holocaust Remembrance Day zijn, laten wij elke dag de norm hooghouden, en elke dag beseffen dat wij daarin niet de enigen zijn. Remembrance, als onderdeel van ons leven, zodat wij onszelf in ieder geval helpen behoeden voor het kwaad van de mensenverachting, en iets bijdragen aan het uitbannen daarvan.

En, laten we daarbij bedenken dat het grote Kwaad vaak klein begint, ongemerkt naar binnen sluipt in het leven van alledag. Het kan beginnen met ‘wij’ en ‘zij’, alsof ‘zij’ anders zijn dan ‘wij’. Remembrance Day, niet alleen om het grote Kwaad te herdenken, maar niet minder om ons alert te maken op het kleine, voordat dat het grote Kwaad tot springplank dient.

Jaap Hamburger, namens het bestuur van Een Ander Joods Geluid.