logo

Blog: What’s Art Got to do with it?

06-05-2015 11:25

Op woensdag 29 april bezocht ik de opening van de culterele conferentie 'What's art got to do with it" in De Balie. Deze driedaagse conferentie ging over de relatie tussen kunst, politiek en het Israëlisch-Palestijnse conflict. Er waren sprekers uit verschillende culturen en met verschillende nationaliteiten: Israëlische, Palestijnse, Nederlandse en Vlaamse schrijvers, filmmakers en andere kunstenaars.

Wat heeft kunst met politiek te maken? Wat voor rol speelt kunst in complexe situaties zoals conflicten over de hele wereld? Als je er goed over nadenkt, realiseer je je dat kunst een enorme rol speelt en veel te maken heeft met politieke en sociale situaties. Kunst helpt ons om de politieke situatie waar we deel van uitmaken te begrijpen. Kusntenaars gebruiken hun kunst om een boodschap te vertellen, te reflecteren op de realiteit en soms ook om de bestaande realiteit te bekritiseren. Hoewel kunst niet altijd expres wordt gebruikt als politiek instrument, is onze interpretatie van het eindresultaat vaak erg politiek. 

Maar waar ligt de grens? Zijn kunstenaars ook altijd politieke boodschappers? Wat is de rol van de kunstenaar? En moet de kunstenaar 'politiek correct' zijn? Hoeveel ruimte is er voor de persoonlijke en politieke mening van de kunstenaar?

Deze vraagstukken werden uitgebreid besproken in het openingsprogramma, dat ging over de relatie tussen literatuur en de context waarin deze is geschreven. De Israëlische schrijfster en activist Ronit Matalon gaf een lezing, Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts was coreferent.

Ronit Matalon werd in Israël geboren als de dochter van Joods-Egyptische immigranten. Ze schreef de boeken The sound of our steps en The one facing us, en werkte als correspondent in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever voor de Israëlische krant Ha'aretz. Ze schrijft over de diepgewortelde politieke en sociale conflicten in Israël, maar vertelt tegelijkertijd ook over universele thema's als liefde, familierelaties en huiselijk geweld.

Matalons lezing ging over zionisme, literatuur en ideologie. Wat betekent het om in het Hebreeuws te schrijven? Wat betekent het als een Israëlische schrijver in het modern Hebreeuws schrijft, de taal van het zionisme? Hoe kan een Israëlische schrijfster met een oriëntaalse achtergrond zich uitdrukken in een taal die hoort bij de grote overheidsinstituten, haast alsof het een vreemde taal is? Is er überhaupt ruimte voor politiek in geschreven fictie?

Matalon ging in op deze vragen, en besprak de spanning tussen fictie, literatuur en politieke ideologie. Ze heeft meerdere malen met dit dilemma geworsteld en vraagt zich af waar de grens ligt. Wie of wat vertegenwoordigt de schrijver? Moet de schrijver bewust gevoelige sociale of politieke onderwerpen vermijden? En wat als de boodschap al tussen de regels te lezen is? Bijvoorbeeld door het gebruik van de Hebreeuwse taal?

Het is onmogelijk om de hele lezing na te vertellen in dit blog, maar ik raad u aan om hem terug te kijken op de website van De Balie.

De lezing werd afgesloten met een discussie waaruit de pijn van hen die direct betrokken zijn bij het Israëlisch-Palestijnse conflict duidelijk bleek. Tegelijkertijd werd het snel duidelijk voor wie het conflict geen directe persoonlijke dimensie kent. De Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts begreep de woede van Nadya, een Palestijnse die boos was dat er die avond geen Palestijnse schrijvers aanwezig waren, bijvoorbeeld niet. Hoewel de organisatoren duidelijk maakten dat er om logistieke redenen die avond geen Palestijnse schrijvers bij waren, kan ik me goed verplaatsen in de pijn van Nadya en Ronit. Er was een duidelijke scheidslijn tussen hen die uit de regio komen en de Europeanen. Ik verwacht niet dat mensen die niet uit de regio komen ons altijd begrijpen, maar de boodschap aan Nadya om niet kwaad te zijn maakte ook bij mij veel los.

Ronie Barel verhuisde van Israël naar Nederland en is blogger bij Nieuwwij.nl en Een Ander Joods Geluid.