logo

Filmtip: Waltz with Bashir

12-08-2016 12:31

Het is alweer tien jaar geleden dat de laatste Libanon-oorlog uitbrak en ook de Israël-Libanonoorlog van 1982, waarbij Israël de PLO (Palestinian Liberation Organization) uit Libanon probeerde te verdrijven, zakt steeds dieper weg in de geschiedenis. Maar niet in het geheugen van Israëlische ex-militairen, die worstelen tot op de dag van vandaag met diepgewortelde trauma’s. Ari Folman is één van deze ex-militairen. Hij maakte een animatiefilm over zijn ervaringen in de Libanon-oorlog van ’82. “Het maken van Waltz with Bashir werkte therapeutisch”, zegt hij zelf. EAJG-medewerker Marlijn de Jager zag de film en doet verslag.

Oorverdovend
Kippenvel. Waltz with Bashir eindigt doodstil. Een groot contrast met de rest van de film, waarin lawaai en nerveuse melodieën de boventoon voeren. Mitrailleurs, bombardementen, angstkreten. Waltz with Bashir is een grimmige en gewelddadige animatiedocumentaire. Ik moest wennen aan de vormgeving, maar achteraf maakten de animaties toch indruk op me. De tekenstijl ademt de emotionele achtbaan van Israëlische (ex-)militairen. Folman heeft gekozen voor een bijzondere manier van filmen. De scènes en interviews zijn eerst met een camera opgenomen en daarna met de hand overgetekend. Dat levert mysterieuze en duistere beelden op. En dat past perfect bij het verhaal. 


Libanon-oorlog 1982
In 1982 gaf Ariel Sharon de opdracht Libanon tot aan Beiroet te bezetten. In dezelfde tijd komt de Libanese presidentskandidaat Bashir Gemayel om het leven bij een bomaanslag. Hij was bijzonder populair onder de Falangisten (christelijke Libanese militairen), die wraak namen door de twee Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila te verwoesten. Israëlische troepen knepen een oogje toe en lieten het bloedbad gebeuren. Er kwamen 3000 Palestijnen om het leven. Folman kan zich niet herinneren bij dit bloedbad aanwezig te zijn geweest, wat hem doet besluiten militairen te interviewen die twintig jaar geleden samen met hem in het leger zaten. Hij hoort gruwelijke herinneringen, nachtmerries en opmerkelijke verhalen. Folman duikt steeds dieper in het verleden tot hem iets begint te dagen.

Trauma’s en angst
Als kijker zie je dat Israëlische militairen op zeer jonge leeftijd afschuwelijke daden verrichten. “Ze wisten dat ik geen mensen kon doodschieten, ‘schiet die honden dood’ zeiden ze daarom”, “Ik had nog nooit eerder een open wond gezien en toen zat ik plots tussen honderden gewonden”, “Mijn ouders spraken over de Tweede Wereldoorlog, dus wat zeurde ik over deze strijd in Libanon?” Twintig jaar later weten de ex-militairen nog precies wat er toen in hen omging. Schuldgevoelens, onmenselijke angst, vijanden en slachtoffers. Iedere militair die aan het woord komt in Waltz with Bashir toont in grote mate verbittering, rouw en teleurstelling. Ik moet denken aan de ‘Women in Black’ in Israël. Israëlische moeders die hun kinderen kapot zien gaan in het leger en die hiertegen protesteren. Folman protesteert met deze indrukwekkende animatiedocumentaire, met de vrouwen mee.