logo

Beeldvorming is de vijand

18-01-2017 12:46

Interview met rabbijn Lody van de Kamp

Veel Nederlanders zijn bang geworden. De overheid wijst vingers naar mogelijke terroristen, het journaal informeert ons voortdurend over radicaliserende jongeren en polariserende Trump-, Wilders- en Netanyahu-types en de buurvrouw voelt zich onveilig op straat. We kijken televisieprogramma’s waarin men vertelt over het stijgende aantal antisemitische incidenten en waarin IS-strijders het hoogste woord voeren. En op de sociale media reageren duizenden mensen respectloos op kritische onderwerpen. Moeten we inderdaad bang zijn? Zo ja, waarvoor? Marlijn de Jager van Een Ander Joods Geluid vroeg het rabbijn Lody van de Kamp, die over dit soort onderwerpen graag het gesprek aangaat. Niet alleen met Een Ander Joods Geluid, maar ook op scholen, met jongeren of bij families thuis. Onder het mom van “We moeten met elkaar praten.”

Laten we gelijk maar met de deur in huis vallen. U bent rabbijn, ervaart u antisemitisme?
“Ik heb mijn deel wel gehad in mijn leven. Toen ik in Engeland woonde ben ik in elkaar geslagen en ik word nog weleens uitgescholden. Op een gegeven moment werkte ik mee aan een televisieprogramma van de Joodse Omroep. We hingen een aantal verborgen camera’s op in Amsterdam en legden zo vast dat een jonge moslim de Hitlergroet deed toen ik voorbij liep. Dit ‘bewijs’ zette heel wat in gang. De Tweede Kamer besteedde er uitgebreid aandacht aan, er werd me geadviseerd aangifte te doen en de media beet zich vast in het onderwerp antisemitisme in Amsterdam. Ik ben uiteindelijk met de jongen het gesprek aangegaan en we hebben samen het Anne Frankhuis bezocht. Dat maakte veel indruk op hem. Hij schaamde zich en zei iets in de trant van ‘ik dacht dat ik cool was op straat, maar Anne Frank die was pas cool!’. Ik kwam erachter dat de jongen helemaal geen hekel had aan joden. Het was stoerdoenerij en onnadenkend gedrag. Dat geldt voor veel jongeren: ze roepen maar wat.”

Het woord ‘antisemitisme’ bestaat dus uit meerdere lagen. Is er een verband te vinden met andere vormen van discriminatie?
“Als ik hoor dat het aantal antisemitische incidenten dit jaar is gestegen, vraag ik me af hoe het zit met discriminatie jegens moslims, vrouwen, homo’s en noem maar op. Dat staat er nooit bij, terwijl ook deze doelgroepen doelwit zijn. Het is niet zo dat er momenteel meer antisemitische incidenten plaatsvinden dan andere vormen van discriminatie. Na het televisieprogramma waarover ik net sprak, werd ik gebeld door Saïd Bensellam. Hij voelde zich door het programma benadeeld. Niet als individu, maar als moslim. Hij vond het een kwalijke zaak dat jongeren joden beledigden, maar door het programma lag de nadruk teveel op moslims. Alsof iedere moslim tegen joden zou zijn. Daarna zei hij iets wat me raakte: ‘wat kunnen we hier samen aan doen?’”

Hebben Saïd en u een oplossing gevonden?
“Ja, we zaten een week later om tafel en concludeerden dat we konden samenwerken. We besloten als duo ‘Saïd&Lody’ gesprekken te voeren met verschillende doelgroepen, om ze dichter bijelkaar te brengen. De vijand is namelijk niet de joodse of islamitische (of andere) gemeenschap, de vijand is de beeldvorming die er ontstaat. Door de politiek, de media en ook grotendeels door social media worden mensen bang gemaakt. Ik gaf eens les in een schoolklas en kwam erachter dat de leerlingen allemaal dachten dat zij door moslims gehaat werden. Ik vroeg een van de leerlingen: ‘heeft een moslim dat ooit tegen jou gezegd?’ Ze antwoordde van niet. ‘Hoe weet je dan dat moslims je haten.’ Ze zei: ‘Dat is gewoon zo.’ Door alles wat ze om zich heen hoorde, kreeg ze dit idee en haar klasgenoten bevestigden haar gedachte. Mensen die elkaar niet kennen creëren vooroordelen over elkaar. Door met elkaar te praten, leren mensen inzien dat die angst nergens op slaat. Een voorbeeld is de Turkse gemeenschap. Binnen de Turkse gemeenschap in Nederland is momenteel spanning voelbaar. Het probleem is dat de Erdogan- en Gülenaanhangers zich niet goed tegenover elkaar durven uit te spreken. We nodigen vertegenwoordigers van beide partijen uit om samen aan tafel te praten. In een veilige omgeving, waar iedereen gelijk is. Dit soort gesprekken werken goed. Er wordt naar elkaar geluisterd en men begrijpt elkaar beter.

Saïd en ik voeren ook andere soort gesprekken. Zo werden we gevraagd om met een gezin te praten waarvan twee zoons naar Syrië zijn vertrokken. De andere kinderen waren zo bang, dat ze niet meer naar school gingen. De ouders waren zenuwachtig en wisten niet hoe ze hiermee om moesten gaan. We zijn met hen gaan praten, om te horen wat hen dwars zit en waar zij bang voor zijn. Ik zit dan als jood met keppeltje tegenover een religieus islamitisch gezin met een moeder met hoofddoek en een vader in djellaba en dat is prima. Dat maakt helemaal geen verschil en dat is nu juist het mooie. Je voert samen een gelijkwaardig gesprek.”

In hoeverre hebben Trump en Wilders invloed op discriminatie en polarisatie?
“Trump is heel ver weg. Ik begreep niet waarom Nederland zo op z’n kop stond. Alsof Trump onze president was geworden. Een man als Wilders vind ik in Nederland zorgelijker, ook omdat hij als spiegel fungeert voor een deel van de samenleving. Er worden vingers gewezen naar zogenaamd bedreigende bevolkingsgroepen. Daar komen Marokkanen bijvoorbeeld niet goed vanaf. Maar ook de manier waarop Rutte met de Zwarte Pieten-discussie omging, vond ik verontrustend. De overheid heeft toch een soort voorbeeldfunctie. Op deze manier krijgen mensen een verkeerd beeld van moslims, Surinamers, joden en andere ‘groepen’. Mensen vergeten dat het om individuen gaat en niet om bedreigende ‘groeperingen’. Alsof iedereen binnen zo’n groep hetzelfde denkt. Dat is natuurlijk niet zo.”

Zouden ze in Israël en Palestina meer met elkaar moeten praten?
“Dat is een stuk lastiger, want vredesbewegingen in Israël en Palestina krijgen veel te weinig ruimte om die mogelijkheid te bieden. Er zijn heus wel mensen (zowel Israëlisch joods als Palestijns) die na bijna een eeuw oorlog denken: het is nu genoeg geweest, oorlog brengt geen vrede. Wat dat betreft ligt het conflict in Israël en Palestina meer bij de politiek. Jammer, want Netanyahu zou een man met visie kunnen zijn. Hij is echt niet dom. Als ik het heel negatief mag zeggen, ligt het grotendeels aan de ‘oorlogsindustrie’.

Als we nu eens kijken naar Duitsland dat WOI en WOII verloor, zien we dat het land een enorme omslag heeft doorgemaakt. Ze hebben hun verlies uiteindelijk veranderd in iets succesvols. Ja, er waren (en zijn) wel extreem linkse en rechtse groeperingen, maar toch gaat het goed met Duitsland en doen ze het ook goed. Joden hebben snel de neiging om een slachtofferrol aan te nemen (vaak ook uit angst). Daar kunnen we niet zoveel mee. Daar bouw je niets mee op.”

Al met al hoeven we dus niet zo bang te zijn?
“Je hebt altijd wel van die rotte appels waar je net mee te maken kunt krijgen, maar nee, je hoeft zeker niet bang te zijn voor (groepen) mensen. Ga gewoon eens een gesprek aan.”

Meer informatie over Saïd&Lody vind je op hun website.