Door Jaap Hamburg, voorzitter van EAJG
Het boek van Benjamin Moser moet ik nog lezen. Maar van zijn lezing op 21 oktober in De Nieuwe Liefde, het Amsterdamse debatcentrum, heb ik een duidelijke indruk overgehouden. Ik zag een open, ontspannen en humorvolle man, die met ironie over zijn onderwerp sprak en zijn materie goed beheerste. Tegelijkertijd was hij overtuigd van zijn zaak: antizionisme is voor hem niet slechts een mogelijke politieke houding of opvatting, maar de enige moreel verantwoorde positie.
De passage die hij aan het begin van de avond uit zijn eigen boek voorlas, was persoonlijk van toon en inhoud, goed geschreven en glashelder.
Los van de verdiensten van het boek als geheel, daarover kan ik nog geen oordeel geven, deel ik zijn centrale opvatting volledig: het zionisme is verwerpelijk omdat het volgens Moser berust op mythen, fantasieën, fabels en leugens, en bovendien ten koste gaat van een ander volk.
Mijn instemming gaat zelfs nog een stap verder. Dat heeft te maken met mijn eigen Joodse achtergrond. Al voordat Mosers boek verscheen, had ik op grond van mijn familiegeschiedenis conclusies getrokken die mij tot een antizionistische overtuiging brachten. Die overtuiging heb ik overigens niet mijn hele leven gehad. De Israëlische reactie op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende verwoesting in Gaza hebben mijn opvatting echter alleen maar verder versterkt. In mijn ogen heeft het Israëlische optreden het resterende morele gezag van het zionisme ernstig ondermijnd.
Ik zet het woord reactie hier bewust tussen aanhalingstekens. Het woord doet naar mijn mening onvoldoende recht aan wat er is gebeurd. Ik zie het Israëlische optreden niet uitsluitend als een reactie op de aanslagen van 7 oktober, maar ook als de uitvoering van een al langer bestaand politiek voornemen. De schaal van het geweld en de verwoesting hebben mijn overtuiging daarin bevestigd.
Tot mijn genoegen deel ik mijn antizionistische opvattingen met een groeiend aantal Joden, in Nederland en daarbuiten. Tijdens de avond in De Nieuwe Liefde deelde Erella Grassiani, met zowel de Nederlandse als de Israëlische nationaliteit, het podium met Moser. Ook zij onderschreef zijn opvattingen. Onder de aanwezigen bevonden zich verschillende Joden die ik al langer ken en die eveneens antizionistisch denken. Met enkelen van hen sprak ik na afloop verder.
Onze gezamenlijke conclusie was dat er sprake lijkt van een kentering. In Nederland, elders in Europa en in de Verenigde Staten, zowel onder Joden als onder het bredere publiek, staat de vanzelfsprekendheid van het zionisme steeds meer ter discussie. Ik heb de indruk dat het zionisme zijn greep op het publieke denken verliest en steeds vaker in het defensief raakt. De Palestijnen betalen ondertussen een onvoorstelbaar hoge prijs voor het conflict en het politieke beleid dat eraan ten grondslag ligt.
Zelfs als ik Mosers boek uiteindelijk waardeloos zou vinden, slecht geschreven of ondeugdelijk onderbouwd, zou dat mijn instemming met zijn antizionistische standpunt, zoals hij dat op 21 oktober in een overvolle zaal in De Nieuwe Liefde uiteenzette, niet veranderen.
Want mijn oordeel over een boek is één ding. Mijn overtuiging dat de rechten en waardigheid van het Palestijnse volk niet ondergeschikt mogen worden gemaakt aan een nationalistisch project, is iets anders.
