Finkelstein probeert met een zeer uitgebreid historisch en juridisch dossier aan te tonen dat de oorlog in Gaza niet alleen een conflict tussen Israël en de Palestijnen is, maar ook een crisis van internationaal recht, internationale instituties, media en westerse politieke verantwoordelijkheid. Het boek is een dringende oproep tot waarheidsvinding en politieke en juridische verantwoording.
Alfred de Zayas bespreekt het boek Gaza’s Gravediggers. Dit boek is een omvangrijke studie waarin Norman Finkelstein de oorlog in Gaza onderzoekt vanuit het perspectief van internationaal recht, mensenrechten, geopolitiek en de rol van internationale instellingen en media. Finkelstein stelt volgens de recensent dat de gebeurtenissen in Gaza niet los kunnen worden gezien van de langere geschiedenis van het Israëlisch-Palestijnse conflict en van de internationale politieke verhoudingen.
Een centraal thema van het boek is de verantwoordelijkheid van westerse regeringen en internationale instellingen. Finkelstein betoogt dat niet alleen Israël, maar ook landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland en andere EU-landen medeverantwoordelijk zijn doordat zij Israël politiek, militair, economisch en diplomatiek blijven steunen. De Verenigde Naties en met name de Veiligheidsraad en internationale gerechtshoven zouden volgens hem ernstig hebben gefaald om de Palestijnse bevolking te beschermen.
Daarnaast besteedt het boek veel aandacht aan de manier waarop de oorlog in de publieke beeldvorming wordt voorgesteld. Volgens Finkelstein hebben westerse media het Israëlische perspectief sterk laten domineren en wordt het Palestijnse verzet vooral in termen van terrorisme beschreven. Daardoor zou het publiek onvoldoende zicht hebben op de historische en juridische context van het conflict. De media zouden zo hebben bijgedragen aan het creëren van maatschappelijke acceptatie van het geweld.
Juridische analyse
Een groot deel van het boek bestaat uit een gedetailleerde analyse van internationaal recht en de procedures bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ) en het Internationaal Strafhof (ICC). Finkelstein vergelijkt wetgeving, juridische uitspraken, rapporten van onderzoekscommissies en de argumenten van verschillende partijen. Hij gebruikt daarbij veel tabellen om verschillen tussen feiten, juridische interpretaties en rechterlijke conclusies zichtbaar te maken.
Volgens de recensent probeert Finkelstein daarmee aan te tonen dat er een grote kloof bestaat tussen het internationale recht zoals dat formeel is vastgelegd en de manier waarop het in de praktijk wordt toegepast. Een belangrijk voorbeeld is de behandeling van beschuldigingen van genocide tegen Israël. Finkelstein concludeert dat de beschikbare documentatie en verklaringen volgens hem voldoen aan de criteria van het Genocideverdrag, terwijl internationale instellingen volgens hem te traag en onvoldoende daadkrachtig reageren.
Het boek bespreekt ook eerdere conflicten, waaronder de Israëlische militaire operatie Cast Lead in Gaza in 2008–2009 en het onderzoek onder leiding van Richard Goldstone. Finkelstein gebruikt dergelijke voorbeelden om te laten zien hoe juridische onderzoeken en conclusies volgens hem onder politieke druk kunnen komen te staan.
Opbouw en methode
Volgens De Zayas redeneert Finkelstein voornamelijk inductief: hij begint niet met een vooraf vastgestelde conclusie, maar verzamelt grote hoeveelheden historische, juridische en politieke gegevens en bouwt daaruit zijn conclusies op. Het boek behandelt achtereenvolgens onder meer de gebeurtenissen van 7 oktober 2023, het oorlogsrecht en genocide, de vraag naar buitenlandse beïnvloeding, en de manier waarop de publieke voorstelling van het conflict wordt gevormd. Het eindigt met een epiloog en een postscript over de rol van de Verenigde Naties.
De recensent benadrukt dat Finkelstein bijzonder veel bronnen gebruikt: juridische documenten, rapporten, uitspraken van internationale rechters, politieke verklaringen en honderden voetnoten. Het boek bevat bovendien tabellen en afbeeldingen van onder meer Goya, Picasso en hedendaagse Palestijnse kunstenaars.
Kritiek op de Verenigde Naties
Een tweede belangrijk thema is de crisis van de Verenigde Naties. Finkelstein stelt volgens De Zayas dat de VN door politieke belangen en machtsverhoudingen steeds minder in staat is haar eigen beginselen te handhaven. Vooral de Veiligheidsraad, het ICJ en het ICC krijgen kritiek.
In het postscript bespreekt Finkelstein onder meer VN-Veiligheidsraadresolutie 2803 uit 2025. Hij ziet die resolutie als een dieptepunt en concludeert dat de VN daarmee haar eigen uitgangspunten heeft ondermijnd. De Zayas vindt Finkelsteins oordeel zeer hard, maar zegt tegelijkertijd dat hij vanuit zijn eigen lange ervaring binnen de VN veel van diens kritiek herkent.
Doel van het boek
Het boek wil volgens de recensent vooral functioneren als een wake-upcall. Finkelstein wil volgens hem niet alleen documenteren wat er gebeurt, maar ook de lezer confronteren met de morele en politieke verantwoordelijkheid van regeringen, internationale organisaties, media en burgers. Hij stelt dat het boek de doden niet meer kan redden, maar wel kan bijdragen aan verantwoording en gerechtigheid voor de levenden.
De Zayas noemt Gaza’s Gravediggers een tour de force en prijst vooral de enorme hoeveelheid documentatie, de juridische analyse en de argumentatie. Tegelijkertijd beschrijft hij de inhoud als zeer confronterend en emotioneel zwaar. Zijn conclusie is dat Gaza’s Gravediggers een belangrijk boek is voor iedereen die zich bezighoudt met internationaal recht, mensenrechten en de politieke verantwoordelijkheid voor de oorlog in Gaza.
Het hele artikel is te vinden op de website van het Covert Action Magazine.
